Smalspoor

De rails die je hier en daar in de bestrating en groenstroken ziet, herinneren aan het fijnmazige smalspoornetwerk dat ooit dit hele terrein doorkruiste. De spoorwijdte was 900 millimeter, smaller dan een gewoon spoor, maar precies breed genoeg om tussen de plofwallen door te leggen. Door de grote afstand tussen de ateliers was dit smalspoor onmisbaar voor het interne transport. Lorries met kruitvaten werden erover geduwd: schokvrij, en zonder de hobbels van een kar over een onverharde weg.

Het fabrieksterrein besloeg 47,7 hectare. Het plangebied van de huidige woonwijk is met 71,5 hectare nog groter.

Op deze plek komt het herdenkingsmonument te staan voor de 43 mensen die tussen 1702 en 2004 bij branden en explosies op het terrein om het leven kwamen. Het is onthuld op 17 januari 2023, precies 76 jaar na de zwaarste ramp, op initiatief van Guus Kroon, die sinds 2006 elk jaar op die datum een herdenking organiseert. Het monument bestaat uit een origineel stuk smalspoor dat in 2017 onder het asfalt van het Kruitpad werd teruggevonden. Het staat nu nog tegenover basisschool de Muiderkring, op ongeveer 800 meter hiervandaan, en wordt naar dit punt verplaatst.

Het werk hier was niet zonder gevaar. De laatste dodelijke explosies waren in 1983. Achter elk getal staat een mens, een gezin, een verhaal.

Het smalspoor en het monument samen vertellen twee kanten van dezelfde geschiedenis. De rails getuigen van de schaal en het vernuft van een fabriek die ruim drie eeuwen draaide. Het monument herinnert aan de prijs die daarvoor werd betaald.

Deze stop ligt op een steenworp van stop 1. De wandeling eindigt dus waar hij begon.

En daarmee is de cirkel in meer dan een opzicht rond. Drie eeuwen lang was dit terrein voor iedereen gesloten. Nu ligt er een woonwijk, en kun je er gewoon doorheen lopen. Het terrein is daarbij niet uitgewist om opnieuw te beginnen: de plofwallen, de straatnamen, het smalspoor en de punaises van de verboden kringen zijn blijven liggen, zichtbaar in het dagelijks gebruik.