11

Trekvaart en sluis

bij de schutsluis tussen het terrein en de Muidertrekvaart.

Trekschuiten in de trekvaart, historische opname
Trekschuiten op de vaart. Buskruit ging niet over de weg maar over water, schokvrij en zonder hobbels.

Luister naar dit verhaal

Voorgelezen door Floris

0:000:00

Gepauzeerd op 0:00 van 0:00

Je staat bij de schutsluis uit 1899, ontworpen door architect J.F. Klinkhamer, die het water van de Noorder- of Rietpolder met het fabrieksnet verbond.

De schutsluis uit 1899, ontworpen door architect Jacob Frederik Klinkhamer (1854-1928), verbond het water van de Noorder- of Rietpolder met het interne transportnetwerk van de kruitfabriek. Klinkhamer kreeg in 1894 de opdracht voor de herbouw van de fabriek na de ramp van 1883, en ontwierp daarna een reeks gebouwen op het terrein. In 2021 zijn de sluisdeuren uit 1953 vervangen en is de sluis hersteld.

De Muidertrekvaart werd al in 1641 aangelegd en versnelde het transport tussen Amsterdam en Muiden aanzienlijk. Voor de kruitindustrie was vervoer over water echter geen luxekeuze, maar een veiligheidsnoodzaak. Landwegen waren toen onverhard en vol gaten. Een wagen vol kruitvaten veroorzaakte wrijving en schokken, precies waar het instabiele mengsel gevoelig voor was.

Een trekschuit over een rustige fabrieksgracht trilt en schokt niet. De schuiten werden vanaf het Noorderjaagpad, aangelegd na 1872, door paarden voortgetrokken. Het pad werd ook gebruikt door postkoetsen. De Joodse begrafenissen vanuit Amsterdam gingen niet over dit pad, maar over het water: per trekschuit tot de Hakkelaarsbrug en daarna via het stroompje de Goog naar de Joodse begraafplaats in Muiderberg.

Vanaf deze sluis vertakte een netwerk van watergangen over het fabrieksterrein: een ringvaart rond het oude molenterrein, en een transportkanaal dwars over het productieterrein met aftakkingen naar de gebouwen. Het terrein telde in totaal drie sluizen. Via de trekvaart stonden de fabriekssloten in verbinding met de Vecht en met de Groote Zeesluis in het centrum van Muiden.

De allergevaarlijkste stof kwam ook over water: nitroglycerine werd aangevoerd vanuit de zusterfabriek in Ouderkerk aan de Amstel, die daar in 1895 speciaal voor was ingericht.

Het waterpeil in de Muidertrekvaart ligt ongeveer 90 centimeter hoger dan dat van de vaarwegen in De Krijgsman. Bij elke schutting stroomt er daardoor zo'n 80.000 liter water door de sluis.

De gerestaureerde sluis maakt het nu mogelijk dat plezierboten van maximaal 2,50 meter breed, 7 meter lang en 1,40 meter hoog door de wijk varen.

Verdieping

Portret

Jacob Frederik Klinkhamer (1854-1928) was architect en vanaf 1905 hoogleraar bouwkunde in Delft. In 1894 kreeg hij de opdracht voor de herbouw en uitbreiding van de kruitfabriek na de ramp van 1883. Van zijn hand zijn onder meer deze schutsluis (1899), het koetshuis bij het Ketelhuis (1903, stop 1), de werkhuizen en een uitbreiding van het machinegebouw. Buiten Muiden is hij vooral bekend van de Stenen Silo aan de Silodam in Amsterdam en van station Soestdijk. Hij werkte samen met B.J. Ouendag, de architect die in 1916 de dienstwoningen aan het Kruitpad ontwierp (stop 2).

Achtergrond

De Muidertrekvaart is rond 1640 gegraven en verbond Amsterdam met Muiden en Naarden. Trekschuiten werden voortgetrokken door paarden op het jaagpad. Het Noorderjaagpad langs deze oever is na 1872 aangelegd en werd niet alleen door trekschuitpaarden gebruikt, maar ook door postkoetsen en door rouwstoeten op weg naar de Joodse begraafplaats bij Muiderberg. Voor de kruitfabriek was het water geen alternatief maar de hoofdweg: een ringvaart rond het molenterrein en een transportkanaal dwars over het terrein brachten grondstoffen en halffabrikaten schokvrij van gebouw naar gebouw. Via deze schutsluis uit 1899 kwam je op de trekvaart, en zo op de Vecht en bij de Groote Zeesluis in Muiden, waar de overgang tussen zoet en zout water werd beheerst. De gevaarlijkste stof, nitroglycerine, kwam over water uit de zusterfabriek in Ouderkerk aan de Amstel, die daar in 1895 speciaal voor was ingericht. Het terrein had in totaal drie sluizen. In 2021 zijn de sluisdeuren uit 1953 vervangen en is de sluis hersteld.

Bronnen