De Wielen

De diepe waterpartijen hier, het Grote Wiel, het Kleine Wiel en de Kromme Wae, zijn natuurlijke monumenten van de eeuwenoude strijd tegen het water. Ze ontstonden tijdens verwoestende dijkdoorbraken van de Zuiderzee. Het Kleine Wiel gaat terug op de doorbraak van 1598 en werd in 1675 verder uitgeschuurd. Het Grote Wiel is bij diezelfde stormvloed van 1675 ontstaan.

Bij zo'n doorbraak stortte het water zich met zoveel kracht op het achterliggende land, dat de bodem meters diep werd uitgekolkt. Voor het Grote Wiel wordt wel vijftien meter genoemd. Tijdens de Allerheiligenvloed van 4 op 5 november 1675 braken de dijken tussen Amsterdam en Muiden op vier plaatsen tegelijk, en tussen Muiden en Naarden op elf.

Het dichten van zulke diepe kolken bleek met de toenmalige middelen onhaalbaar. Te kostbaar, te risicovol. Daarom legden de dijkenbouwers de herstelde dijk in een grillige bocht om het Wiel heen. De uitgekolkte grond werd achter de plas afgezet als een overslagwaaier. Vandaar die kronkelende dijken.

Let op: de cultuurhistorische waardestelling bij het bestemmingsplan dateert het Grote Wiel op 1702, het jaar waarin Reinier van Cuyk hier zijn kruitmolen mocht bouwen. Die koppeling berust vrijwel zeker op een verwisseling van het oprichtingsjaar van de fabriek met het ontstaansjaar van het wiel.

De kruitfabriek heeft de Wielen later opgenomen in haar terreininrichting: als natuurlijke barrière tussen gevaarlijke gebouwen, en als bluswater bij brand. Een sloot verbindt het Kleine Wiel met het Grote Wiel. De straatnamen Kromme Wae, Grote Wiel en Kleine Wiel houden de geschiedenis levend.