5

Grens weiland en kruitbos

op de overgang tussen open polder en het Kruitbos.

Oude kaart met de aanduidingen Hakhout en Boomen op het fabrieksterrein
Hakhout en Boomen op een oude kaart. Eerst brandstof voor houtskool, later een buffer die de klap moest opvangen.

Luister naar dit verhaal

Voorgelezen door Floris

0:000:00

Gepauzeerd op 0:00 van 0:00

Je staat op de rand van het Kruitbos, waar vroeger het open weiland begon: een bos dat de fabriek eerst als grondstof gebruikte en daarna als veiligheidsbuffer.

De abrupte overgang van open weiland naar het dichte, moerasachtige Kruitbos is een direct overblijfsel van de industriële veiligheidszonering.

Op de Topografische Militaire Kaart van 1830 tot 1850 staat hier nog geen bos. Pas in 1865 is er rond de molen een bosje ingetekend; de rest van de polder is dan nog rietland. Het waren hakhoutpercelen: zwarte elzen, essen en wilgen die periodiek werden gekapt. Van dat hout maakte de fabriek ter plaatse houtskool, een van de drie ingrediënten van zwart buskruit, naast salpeter en zwavel.

Toen rond 1900 de productie overschakelde op rookarm buskruit, verloor het bos zijn productiefunctie. Zwart buskruit werd hier overigens nog zeker tot 1918 gemaakt, dus die omslag ging geleidelijk. Maar er kwam een nieuwe taak bij: veiligheidsbuffer. Sloten, grachten, gras en bomen moesten voorkomen dat brand of een explosie zich over het terrein verspreidde. Bij de explosies van 1947, 1966, 1972 en 1983 raakte de begroeiing rond het ontplofte gebouw beschadigd. Het bos deed dus waarvoor het bleef staan.

Drie eeuwen afsluiting voor het publiek hebben hier een wildernis laten ontstaan met bijzondere biodiversiteit. Er zijn vijf soorten vleermuizen vastgesteld: de gewone dwergvleermuis, de ruige dwergvleermuis, de laatvlieger, de rosse vleermuis en de tweekleurige vleermuis. De zeldzame rietorchis werd in 2011 succesvol verplaatst naar het aangrenzende Rietland.

Westelijk van deze grens dragen de straten namen van vogels uit de Rietpolder: IJsvogel, Ransuil en Grote Lijster.

Verdieping

Achtergrond

Het natuurgebied is ecologisch onderverdeeld in drie zones: het westelijke Rietland (5,5 hectare), het centrale terrein van de voormalige fabriek (47,7 hectare) en het oostelijke Grasland (18 hectare). Tijdens de transformatie tot woonwijk werden twee historische gebouwen specifiek aangepast en permanent ingericht als vleermuisverblijfplaatsen, een vereiste vanuit de Wet natuurbescherming.