Westbatterij
bij het fort aan de IJmeerdijk.
Luister naar dit verhaal
Voorgelezen door Floris
Gepauzeerd op 0:00 van 0:00
Je bent bij de Westbatterij, een bomvrij bakstenen torenfort uit 1850-1852 op het knooppunt van drie verdedigingslinies.
De Westbatterij is een zeldzaam goed bewaard gebleven bomvrij bakstenen torenfort, gebouwd tussen 1850 en 1852. Het was niet de eerste versterking op deze plek: al in 1427 lag hier een verdedigingswerk aan de westoever van de Vechtmonding. In 1799 wierp de Franse bezetter er in allerijl een aarden batterij op, als reactie op de Engels-Russische inval in Noord-Holland. Die batterij werd tussen 1805 en 1812 door Cornelis Krayenhoff opgenomen in zijn verdedigingslinie en zwaarder bewapend. Pas in 1850 begon de bouw van het gemetselde torenfort dat de open batterij verving. Strategisch ligt het op het knooppunt van drie historische verdedigingslinies: de Vesting Muiden, de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.
De toren is ovaal, 19 bij 22 meter, en heeft twee bouwlagen. Per bouwlaag liggen negen bomvrije, overwelfde ruimten rond een centrale ringkamer. Van de negen op de ingangsverdieping waren er zeven met geschut bezet; de overige dienden onder meer als kruitmagazijn. De bakstenen muren aan de kwetsbare zeezijde zijn bewust dikker, tot ongeveer 120 centimeter: extra weerstand tegen vijandelijke scheepsartillerie. Rondom lag een slotgracht van ongeveer acht meter breed. Die werd na 1885 gedempt en vervangen door een aarden wal; bij de restauratie is die wal weer afgegraven en is de gracht deels in de oude staat teruggebracht. Wat je nu om het fort ziet liggen is dus de herstelde gracht.
Onder de vloer ligt een waterkelder. Hemelwater werd via filtersystemen opgevangen, zodat het fort tijdens een langdurige belegering zelfvoorzienend was. In 1868 kreeg het fort de karakteristieke halfronde traptoren aan de zuidwestzijde erbij. Het fort was ontworpen voor ongeveer 85 man; tijdens de mobilisatie van de Eerste Wereldoorlog werd het opnieuw gebruikt, met een bezetting van 84 man, vooral als opslagruimte en logies.
Het fort kijkt uit op de polder. Die open ruimte voor je is geen toeval, maar het resultaat van eeuwen militaire eisen. Zie stop 4 en stop 6.
Verdieping
Achtergrond
De Stelling van Amsterdam, waar de Westbatterij deel van uitmaakt, werd in 1996 op de UNESCO Werelderfgoedlijst geplaatst. Het is een uniek voorbeeld van een nationale verdediging gebaseerd op het beheer van water als wapen. De Westbatterij was vanaf 1885 niet meer de modernste schakel: de uitvinding van de brisantgranaat maakte bakstenen forten kwetsbaar. Om die reden werd de slotgracht gedempt, een aarden wal opgeworpen en het dak met een dikke laag aarde afgedekt (zie stop 9). Bij de restauratie is die wal afgegraven en is de gracht deels in de oorspronkelijke staat teruggebracht.